بازخوانی نسبت قدرت، مذهب و تاریخ در ادبیات عامه
به گزارش کیت هنری، کتاب «متون عیّاری ـ پهلوانی و شبکهی تخیّل روایی؛ تأملی در ساخت روایت و ایده های پیشینی آن» اثری پژوهشی است که متون کهن عیاری را از حاشیهی نگاه های تقلیل گرایانه بیرون آورده و آنها را به عنوان متونی فرهنگ ساز و نظریه پذیر در نسبت با ساختارهای اجتماعی و تاریخی ایران بازخوانی می کند.
به گزارش کیت هنری به نقل از خبر آنلاین، این کتاب به بررسی ساخت روایی متون منثور عیاری ـ پهلوانی فارسی در نسبت با بسترهای تاریخی، فرهنگی و معرفتی آنها می پردازد. نویسنده با انتخاب شماری از مهم ترین متون این سنت (از جمله سمک عیار، داراب نامه ی بیغمی، تحریرهای قدیم و جدید حمزه نامه، اسکندرنامه های منثورو ابومسلم نامه)، کوشیده است این آثار را نه به شکل منفرد و گسسته، بلکه در قالب یک شبکه ی روایی و بینامتنی مطالعه کند. از این منظر، مسئله ی اصلی کتاب صرفا توصیف خاصیت های صوری این متون نیست؛ بلکه تبیین سازوکارهایی است که از خلال آنها، روایت به عرصه ی تبلور ایده های پیشینی، الگوهای آگاهی جمعی و صورت بندی های فرهنگی و اجتماعی بدل می شود.
عبور از روساخت متن با ابزار روایت شناسی
یکی از وجوه ممتاز این تحقیق، نگاه آن به «روایت شناسی» به مثابه ی ابزاری برای عبور از سطح روساختی متن و رسیدن به لایه های عمیق تر معناست. مؤلف به جای آن که الگوهای روایت شناختی را بشکل مکانیکی بر متن تحمیل کند، می کوشد از رهگذر تحلیل فرم روایت، به مناسبات میان پیرنگ، شخصیت، کنش، سفر، جابه جایی های مکانی، کشمکش های قدرت و افق های ایدئولوژیک نهفته در این آثار برسد. بدین ترتیب، روایت در این کتاب نه یک چارچوب صرفا فنی، بلکه مجرایی برای فهم نسبت میان فرم ادبی و ساخت های ذهنی و اجتماعی تلقی می شود.
«عیّار»؛ نماد کنشِ مرزی میان مردم و قدرت
از حیث نظری، کتاب بر این پیش فرض استوار است که متون عیاری ـ پهلوانی حامل نوعی «نظام آگاهی مشترک» هستند؛ نظامی که در آن عناصر ظاهراً متکثر و مختلف این سنت روایی (از عیار و پهلوان گرفته تا شاه، زن، سفر، مذهب، نبرد، عشق و تدبیر)، در قالب یک منطق فرهنگی نسبتاً منسجم به یکدیگر پیوند می خورند. در این چارچوب، «عیّار» جایگاهی محوری می یابد و از سطح یک شخصیت فرعی یا صرفا ماجراجو فراتر می رود تا به عنوان یکی از عوامل اصلی پیش برنده ی پیرنگ و نماد نوعی کنشِ مرزی میان «مردم و قدرت»، «اخلاق رسمی و اخلاق موقعیتی» و «نظم تثبیت شده و نیروی جابه جایی» ظاهر شود.
سیر تحول تاریخی و ایدئولوژیک روایت ها
این کتاب همینطور نشان میدهد که این سنت روایی در سیر تاریخی خود چطور گرفتار تحول و بازآرایی می شود. اگر در تعدادی متون، عناصر عیاری و ماجرایی پررنگ ترند، در تعدادی دیگر، تخیل روایی بیشتر از پیش در مدار مذهب، مشروعیت سیاسی، حافظه ی تاریخی و قهرمان سازی ایدئولوژیک سازمان می یابد. از این حیث، پژوهش حاضر فقط مطالعه ی چند متن نیست؛ بلکه کوششی برای ترسیم یک روند تاریخی در درون سنت عیاری ـ پهلوانی است؛ روندی که در آن نسبت میان روایت، قدرت، مذهب، تاریخ و فرهنگ مردمی بتدریج دگرگون می شود.
اثری راهگشا در مطالعات ادبیات روایی
در مجموع، این اثر را می توان سهمی قابل اعتنا در حوزه ی مطالعات ادبیات روایی فارسی، روایت پژوهی، فرهنگ عامه و تاریخ فرهنگی ایران دانست. اهمیت کتاب در آن است که متون عیاری ـ پهلوانی را از حاشیه بیرون می آورد و آنها را به مثابه ی متونی تاریخ مند بازمی خواند. از این منظر، اثر پیش رو نه فقط در فهم ساخت و کارکرد این متون، بلکه در بازاندیشی جایگاه آنها در سنت ادبی و تخیل تاریخی ایرانی نیز کتابی راهگشاست.
کتاب حاضر برای دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات روایی)، در مقطع کارشناسی ارشد به عنوان منبع اصلی درس «تحلیل و بررسی داستان های عیّاری و پهلوانی فارسی» به ارزش 2 واحد و به عنوان منبع کمکی دروس «شاهنامه و ادبیات عامیانه» و «مبانی نظری و تطبیقی نوع ادبی حماسی» در مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات حماسی) هر کدام به ارزش 2 واحد تدوین شده است. امید است علاوه بر جامعه دانشگاهی، سایر دوست داران نیز از آن بهره مند شوند.
به طور خلاصه عبور از روساخت متن با ابزار روایت شناسی یکی از وجوه ممتاز این پژوهش، نگاه آن به روایت شناسی به مثابه ی ابزاری برای عبور از سطح روساختی متن و رسیدن به لایه های عمیق تر معناست. سیر تحول تاریخی و ایدئولوژیک داستانها این کتاب همچنین نشان میدهد که این سنت روایی در سیر تاریخی خود چه طور گرفتار تحول و بازآرایی می شود. کتاب حاضر برای دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات روایی)، در مقطع کارشناسی ارشد بعنوان منبع اصلی درس تجزیه و تحلیل داستان های عیّاری و پهلوانی فارسی به ارزش 2 واحد و بعنوان منبع کمکی دروس شاهنامه و ادبیات عامیانه و مبانی نظری و تطبیقی نوع ادبی حماسی در مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات حماسی) هر کدام به ارزش 2 واحد تدوین شده است.
منبع: artkit.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان کیت هنری در مورد این مطلب