بحثی در رابطه با درویش خان و همایون شهردار
به گزارش کیت هنری، اگر مبدع پیش درآمد را در فضای وب جست وجو نماییم، اولین نامی که با آن مواجه می شویم، درویش خان است؛ درحالی که در مرور زندگی نامه این هنرمند از او به عنوان یکی از ایجادکنندگان و گسترش دهندگان پیش درآمد یاد شده است. همینطور در تعدادی دیگر از منابع از مشیر همایون شهردار به عنوان اولین مبدع پیش درآمد یاد شده است.
مدتی پیش مطلبی درباره ی مشیر همایون شهردار در بخش موسیقی ایسنا منتشر کردیم که در آن از او به عنوان مبدع پیش درآمد یاد شد، درحالی که در تعدادی از منابع درویش خان را به عنوان مبدع پیش درآمد معرفی می کنند.
با این وجود اگر نگاهی بر تاریخ موسیقی دستگاهی ایران داشته باشیم، آنجا که درباره ی خاستگاه و تثبیت قالب «پیش درآمد» صحبت شده است، دو نام بالاتر از دیگران مطرح می شود: مشیر همایون شهردار و درویش خان. بررسی منابع مکتوب و روایتهای شفاهی نشان میدهد که هر یک از این دو هنرمند، در مرحله ای متفاوت از تکوین این قالب نقش داشته اند.
بر پایه روایتی که هوشنگ ابتهاج در کتاب «پیر پرنیان اندیش» (در صحبت سایه) نقل کرده است، در یکی از تمرین های مشترک میان مشیر همایون و رکن الدین مختاری، پیشنهاد اجرای قطعه ای سازی قبل از شروع آواز عنوان شد و نام «پیش درآمد» به ابتکار مشیر همایون برای آن انتخاب گردید. این روایت، نقش او را در نام گذاری و طرح ایده اجرای قطعه ای مقدماتی قبل از آواز برجسته می کند.
در عین حال، اغلب محققان تاریخ موسیقی ایرانی، همچون نویسندگان متون تحلیلی درباره ی تحول قالب های سازی در دوره قاجار و پهلوی اول، ایجاد «پیش درآمد» به عنوان یک فرم مستقل و ساختارمند را با آثار درویش خان مرتبط می دانند. پیش درآمدهای ساخته شده توسط او از نظر جمله بندی منسجم، وزن مشخص (عمدتاً دوضربی یا چهارضربی معتدل) و جایگاه تثبیت شده در شروع اجرای دستگاه، الگویی را پدید آورد که بعدها توسط شاگردان و آهنگسازان نسل بعد دنبال شد. از این منظر، درویش خان را می توان از بنیان گذاران و تثبیت کنندگان این قالب در معنای امروزی آن دانست.
بر این اساس، تمایز میان «ابتکار اولیه و نام گذاری» از یک سو، و «گسترش و تثبیت هنری» پیش درآمد از طرف دیگر، دلیل تفاوت دیدگاه ها در منابع مختلف است.
حال بر طبق جمع بندی منابع رسمی و روایتهای معتبر به نظر می آید پیش درآمد نه حاصل کنش یک فرد، بلکه نتیجه فرآیندی تاریخی است که با پیشنهاد و نام گذاری مشیر همایون شهردار شروع شد و با سامان دهی و گسترش عملی آن توسط درویش خان به جایگاهی پایدار در اجرای موسیقی دستگاهی ایران رسید.
امروزه پیش درآمد، به عنوان قطعه ای سازی و مستقل، یکی از ارکان ساختاری اجرای دستگاهی شمرده می شود و نقشی بنیادین در معرفی فضای مُدال و آماده سازی شنونده برای ورود به آواز ایفا می کند.
بطور خلاصه پیش درآمدهای تولید شده توسط او از نظر جمله بندی منسجم، وزن مشخص (عمدتاً دوضربی یا چهارضربی معتدل) و جایگاه تثبیت شده در آغاز اجرای دستگاه، الگویی را پدید آورد که بعدها توسط شاگردان و آهنگسازان نسل بعد دنبال شد. بر این اساس، تمایز میان ابتکار اولیه و نام گذاری از یک سو، و گسترش و تثبیت هنری پیش درآمد از جانب دیگر، دلیل تفاوت دیدگاه ها در منابع مختلف است.
منبع: كیت هنری
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان کیت هنری در مورد این مطلب