ناشران در انتظار کاغذ ارزان تر با ارز مبادله ای
کیت هنری: در پی افزایش چشم گیر قیمت کاغذ بعد از حذف ارز ترجیحی، بهای هر بند کاغذ به حدود ۱۲ تا ۱۳ میلیون تومان رسیده و سهم این ماده اولیه از هزینه انتشار کتاب، بگفته مدیر انتشارات ثالث، از ۲۰ به ۶۰ درصد بالا رفته است. حالا با شروع پروسه اختصاص کاغذ از محل ارز مبادله ای، این پرسش مطرح است که آیا دسترسی ناشران به کاغذ با نرخ مناسب تر می تواند از فشار فزاینده هزینه های تولید کتاب بکاهد؟
نرگس کیانی: تیم اقتصادی دولت چهاردهم از همان زمانیکه به شکل رسمی بر سر کار آمد، بارها بر سیاست تک نرخی کردن ارز تاکید داشت؛ با این استدلال که وجود چندین نرخ برای ارز به رانت، تورم، کاهش ارزش پول ملی، ناترازی ارزی و اضافه برداشت بانکها منجر می شود. سرانجام، ۱۴ دی ۱۴۰۴، با ادغام دو تالار مرکز مبادله ارز و طلا، تأمین ارز کالاها و خدمات با نرخ روزانه و توافقی این مرکز و اعمال محدودیت در دامنه ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، اجرای سیاست تک نرخی شدن ارز به مرحله عمل رسید.
در همان روزها (۱۷ دی ۱۴۰۴)، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در حاشیه هجدهمین دوره جایزه جلال آل احمد، تاثیر تک نرخی شدن ارز بر مساله کاغذ را سبب ایجاد شرایطی سخت برای ناشران و اهل قلم خواند و اظهار داشت: «مصیبتی است که مقداری عمومی تر شده، بنابراین قابل تحمل تر است.» او که به پرسش خبرنگار ایسنا در این خصوص پاسخ می داد، اشاره کرد: «تا زمان دونرخی بودن ارز، تلاش ما بر این بود که کاغذ در فضای نرخ تالار اول قرار بگیرد، بر همین مبنا مسیر واردات طی شده و درخواست ها و سفارش ها انجام شده بود. با این حساب، شاید برنامه ی دولت هم در کوتاه مدت این نبود که بخواهد تک نرخی شدن ارز را در سال ۱۴۰۴ به سر انجام برساند، اما با سیاستی که حالا اتخاذ شده، کلیه کالاها همچون کاغذ مشمول این داستان شده اند.»
روایتی از روزهای اولین حذف ارز ترجیحی در اسفند ۱۴۰۴: کاغذی را که بندی ۸۰۰ هزار تومان می خریدیم، بندی ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان می خریم تاثیر این اتفاق را بر بازار نشر، علیرضا رئیس دانا، مدیر انتشارات نگاه، در گفتگو با خبرآنلاین (۲ اسفند ۱۴۰۴) به زبانی ساده این طور توضیح داد: «.... ما اگر امروز، فرضاً سه وانت کتاب از انبارمان به فروشگاه بیاوریم و همه آن تا آخر روز به فروش برسد، با پولش می توانیم یک وانت کتاب چاپ نماییم...» استدلالی که بوسیله اعداد و ارقامی که رئیس دانا به آنها اشاره نمود نیز قابل اثبات بود. او اظهار داشت: «سال گذشته، همین زمان، کاغذ بالک ۶۰ گرمیِ ۶۰ در ۹۰ را بندی ۸۰۰ هزار تومان خریده بودم، در حالیکه هفته ی گذشته، برای مثال ۷۰ گرمیِ همان کاغذ بندی ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پرداختیم و از هفته ی پیش تا حالا، بندی ۳ و ۴۰۰ یا ۳ و ۵۰۰ فروخته می شود. در واقع ما اگر قصد خرید ۱۰۰۰ بند کاغذ را داشته باشیم، باید نزدیک به ۴ میلیارد تومان بپردازیم.»
روایت او از روزهای دشوار تأمین هزینه های کاغذ بعد از حذف ارز ترجیحی این طور ادامه پیدا کرد: «وضعیت بگونه ای شده است که برای اطلاع از قیمت کاغذ، باید تا مشخص شدن قیمت جدید دلارِ ظهر هر روز، منتظر ماند. در کنار این، هزینه زینک، مرکب، چاپ، صحافی و... چندین برابر شده است. در حالی که کتاب، باتوجه به شرایط اقتصادی، به کالایی همچون کالاهای انتهایی سبد خرید خانواده ها تبدیل گشته است، معدود خریداران کتاب نیز توان خریدشان روزبه روز کمتر می شود. همه این ها، تیراژ را پایین و پایین تر می آورد، ضمن اینکه خود ما به دلیل فشار اقتصادی ناچار شدیم انبار دو هزار متری مان را واگذار و به انباری ۵۰۰ متری اکتفا نماییم که همین هم بعنوان عاملی ثانویه بر کاهش تیراژمان اثر می گذارد.»
تأمین از محل ارز مبادله ای، با نرخی متناسب تر نسبت به بازار آزاد این وضعیت که حالا نیز ادامه دارد، اما در ظاهر مقرر است با اقدامی از طرف معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کمی بهبود یابد. اقدامی که روابط عمومی معاونت امور فرهنگی، ۱۱ آبان ۱۴۰۵، در تشریح آن چنین نوشت: «با پیگیری این معاونت، فرایند تخصیص ارز مبادله ای برای تأمین کاغذ ناشران کلید خورده و نام نویسی برای توزیع این کاغذ، شروع شد. بر همین اساس، فرایند نام نویسی ناشران متقاضی دریافت کاغذ دولتی از دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ شروع شده است و ناشران محترم می توانند با رفتن به سامانه WWW.paperds.ir نسبت به ثبت میزان نیاز و درخواست خود اقدام نمایند.» طبق اعلام روابط عمومی معاونت فرهنگی، در ادامه درخواست های ثبت شده در کمیته توزیع کاغذ معاونت مورد ارزیابی قرار می گیرد و بعد از تأیید میزان کاغذ اختصاص یافته به هر ناشر، پیش فاکتور رسمی صادر می شود و ناشران می توانند بعد از واریز وجه، کاغذ موردنظر خویش را دریافت نمایند.
خبرآنلاین این دفعه پای صحبت های محمدعلی جعفریه مطبعه چی، مدیر انتشارات ثالث، نشست و از او پرسید آیا گمان می کند «ارائه کاغذ از محل ارز مبادله ای، با نرخی متناسب تر نسبت به بازار آزاد» می تواند کمی از مصائب بی شمار این روزهای ناشران کاهش دهد یا خیر؟
مدیر نشر ثالث، یکی از ناشران برجسته و شناخته شده ایران که فعالیت رسمی خویش را از سال ۱۳۷۵ شروع کرده است، صحبت های خویش را با اشاره به «جهشی حدوداً ۴۰ درصدی» شروع کرد؛ جهشی در تاثیر هزینه های تأمین کاغذ بر قیمت غائی کتاب. او با بیان اینکه «به عقیده من مشکل اصلی ناشران درحال حاضر از این مقرر است که ۶۰ درصد هزینه انتشار هر کتاب، در ارتباط با هزینه های تأمین کاغذ و همین سبب بالا و بالاتر رفتن هزینه غائی چاپ کتاب می شود»، افزود: «در واقع ناشر بااینکه می تواند در زمینه های دیگر ضمن چشم پوشی از «سود» خود، از هزینه های جانبی کاهش دهد تا در نهایت کتاب را با هزینه ای مناسب تر به دست خواننده برساند، اما در برابر هزینه های تأمین کاغذ کاری از دستش برنمی آید. پس در حالیکه قبل از این ۲۰ درصد هزینه انتشار هر کتاب در ارتباط با هزینه های تأمین کاغذ می شد و دست ناشر برای کاستن از دیگر هزینه ها جهت کاهش قیمت غائی کتاب باز بود، درحال حاضر و بواسطه جهش ۴۰ درصدی مذکور، دست وبال ناشر برای کاهش قیمت غائی کتاب بسته تر از پیش است.»
جعفریه با بیان اینکه قیمت هر بند کاغذ درحال حاضر با قیمت روزانه ارز محاسبه می شود، از فروش کاغذ با بهای کیلویی ۴۰۰، ۴۵۰ هزار تومان اظهار داشت که به عبارتی، هر بند کاغذ معادل ۲۴ کیلو، چیزی حدود ۱۲ یا ۱۳ میلیون تومان می شود.
او با بیان اینکه «چنین وضعیتی طبیعتاً نیازمند اندیشیدن راهکاری اساسی است، چونکه «حفظ فرهنگ تحت هر شرایطی» شامل جنگی و غیرجنگی، امری نیست که درمورد ضرورت آن بتوان چون وچرا کرد»، اشاره کرد: «به عنوان مثال، یکی از کالاهایی که دولت فرانسه در جنگ جهانی دوم بر ضرورت تعلق یارانه به آن پافشاری و اصرار داشت، «رنگ روغن» بود و همین، یکی از عوامل پابرجایی هنر نقاشی در فرانسه تحت هر شرایطی شد. این در حالیست که در شرایط فعلی در کشور ما، در غیاب چنین حمایت هایی، ناشران یا فعالیت خویش را به حالت تعطیل و نیمه تعطیل درآورده اند یا با دشواری درحال فعالیت هستند. چونکه در صنف ناشران اساساً توان نقدینگی خیلی اندک است و بعنوان مثال، برعکس دیگر اصناف نمی تواند جنسی را که گران می خرد، گران بفروشد یا همانطور که مواد اولیه مورد نیازش را نقدی می خرد، محصول کارش را هم نقدی بفروشد. در واقع ناشر بااینکه بخش عمده ای از مواد اولیه مورد نیازش را نقد خریداری می کند، اما برای برگشت سرمایه اولیه اش باید چشم انتظار فروش کتابی بماند که به کتاب فروشی ها سپرده است و فارغ از اینکه کتاب ظرف چه مدت زمانی در کتاب فروشی ها فروش برود، برگشت سرمایه ناشر بواسطه معمول بودن طویل المدتی چک هایی که کتاب فروش به توزیع کننده و توزیع کننده به ناشر می دهد، چیزی قریب به ۱۰ تا ۱۲ ماه به طول می انجامد. درنتیجه می توان گفت فعالیت در حوزه نشر، در این روزها، در ایران، نه به صرفه است و نه اساساً توانی برای انجام آن باقیمانده است و این مساله ای است که شما هرچه ناشر بزرگ تر و حرفه ای تری باشید، بیشتر به چشم تان می آید.»
او با اشاره به اینکه «منطقاً دولت و معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از وظایفی در برابر ناشران برخوردار می باشد که باید به آن وظایف عمل کند»، تاکید کرد: «اهم این وظایف، بسترسازی برای فعالیت ناشران است که می تواند بوسیله تسهیل دسترسی به مواد اولیه مورد نیاز آنها باشد؛ بگونه ای که دسترسی ناشر به مواد اولیه مورد نیازش همچون کاغذ با قیمتی مناسب صورت بگیرد. این در واقع نه رانت است و نه سوبسید، بلکه صرفا انجام کاری است که همچون وظایف دولت در برابر ناشران به شمار می آید.»
در نهایت می توان گفت تخصیص کاغذ از محل ارز مبادله ای، در صورت فراهم کردن امکان خرید این ماده اولیه با قیمتی پایین تر از نرخ بازار آزاد، می تواند بخشی از فشار هزینه های تولید کتاب را کم کند. در عین حال، مساله اصلی ناشران تنها قیمت کاغذ نیست؛ بلکه کمبود نقدینگی، طولانی بودن زمان برگشت سرمایه و کاهش قدرت خرید مخاطبان نیز ادامه فعالیت در حوزه نشر را دشوار کرده است.
بطور خلاصه، این در حالیست که در شرایط فعلی در کشور ما، در غیاب چنین حمایت هایی، ناشران یا فعالیت خود را به حالت تعطیل و نیمه تعطیل درآورده اند یا با دشواری در حال فعالیت هستند. در واقع ناشر بااینکه بخش عمده ای از مواد اولیه مورد نیازش را نقد خریداری می کند، اما برای برگشت سرمایه اولیه اش باید چشم انتظار فروش کتابی بماند که به کتاب فروشی ها سپرده است و فارغ از این که کتاب ظرف چه مدت زمانی در کتاب فروشی ها فروش برود، برگشت سرمایه ناشر بواسطه معمول بودن طویل المدتی چک هایی که کتاب فروش به توزیع کننده و توزیع کننده به ناشر می دهد، چیزی قریب به ۱۰ تا ۱۲ ماه به طول می انجامد. او با اشاره به این که منطقاً دولت و معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از وظایفی در مقابل ناشران برخوردار می باشد که باید به آن وظایف عمل کند، تصریح کرد: اهم این وظایف، بسترسازی برای فعالیت ناشران است که می تواند بوسیله تسهیل دسترسی به مواد اولیه مورد نیاز آنها باشد؛ بگونه ای که دسترسی ناشر به مواد اولیه مورد نیازش همچون کاغذ با قیمتی مناسب صورت بگیرد.
منبع: artkit.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان کیت هنری در مورد این مطلب