کیت هنری به نقل از خبرنگاران جوان: مستند «تنها نخواهم ماند» به کارگردانی یاسر طالبی موفق شد جایزه فرانچسکو پاسینتی ۲۰۲۶، بالاترین نشان بیست وسومین دوره جشنواره فیلم پاسینتی ایتالیا را از میان بالاتر از دو هزار فیلم ارسالی از سراسر دنیا به دست آورد. این فیلم داستان زوج سالمندی را روایت می کند که بعد از مرگ مغزی فرزندشان، با تصمیمی دشوار اعضاء بدن او را به بیماران نیازمند اهدا می کنند.
یاسر طالبی درباره ی دلیل ارتباط گسترده مخاطبان خارجی با این اثر می گوید: «من در اصل هنگام ساخت فیلم به دنبال انتقال یک پیام مشخص نیستم. آن چه برای من اهمیت دارد، کشف یک زندگی، یک موقعیت انسانی و یک درگیری واقعی است. اگر شخصیت ها، تردیدها، ترس ها و انتخاب هایشان بتوانند مرا به عنوان فیلمساز درگیر کنند، احتمالا مخاطب هم با آنها همراه خواهد شد.»
او باور دارد جهان شمول بودن موضوع فیلم مهم ترین دلیل ارتباط مخاطبان بین المللی با آنست و توضیح می دهد: «فیلم درباره ی مرگ، فقدان، عشق خانوادگی و تصمیمی خیلی دشوار در بحرانی ترین لحظه زندگی یک خانواده است؛ مسائلی که محدود به ایران، یک فرهنگ یا یک زبان خاص نیستند.»
طالبی با اشاره به لایه های عمیق تر اثر می افزاید: «در ظاهر با زندگی یک زوج سالمند در روستایی دورافتاده در شمال ایران رو به رو هستیم، اما در لایه های عمیق تر، فیلم درباره ی مواجهه انسان با سوگ و سعی برای یافتن معنایی برای ادامه زندگی است. تصمیم این خانواده برای اهدای اعضاء بدن فرزندشان، در دل یک تراژدی شخصی، به داستانی از بخشودگی و ادامه حیات تبدیل می شود.»
از یک تراژدی شخصی تا روایتی جهانی
او همین طور به تأثیر اجتماعی این تصمیم اشاره می کند و می گوید: «در خیلی از جوامع سنتی، همچون روستایی که فیلم در آن ساخته شده، فرهنگ اهدای عضو چندان شناخته شده نبود و شخصیت های فیلم نیز در تصمیم گیری خود با تردیدها و فشارهای اجتماعی مواجه بودند. امروز اگر به روستای تلوکلا بروید، تابلویی در ورودی روستا نصب شده که یاد و اقدام انسان دوستانه حسن رضایی را گرامی می دارد؛ این نشان داده است که یک تصمیم فردی چه طور می تواند بر یک جامعه اثر بگذارد.»
به قول این مستندساز، «مخاطبان خارجی بالاتر از هر چیز با صداقت شخصیت ها ارتباط برقرار می کنند. در سینمای مستند، واقعیت اغلب از هر فیلم نامه ای تأثیرگذارتر است و این خانواده زندگی واقعی خودرا مقابل دوربین زیسته اند.»
اعتماد؛ مهم ترین سرمایه یک مستندساز
طالبی درباره ی تشکیل اعتماد میان خود و شخصیت های فیلم نیز می گوید: «اعتماد مهم ترین سرمایه یک مستندساز است؛ چیزی که نه با قرارداد به دست می آید و نه با چند جلسه گفتگو.»
او ادامه می دهد: «روش کاری من بر مشاهده و همراهی طولانی مدت استوار است. من معمولا از پیش یک داستان طراحی نمی کنم که بعد بخواهم شخصیت ها را در آن جای دهم. برعکس، اجازه می دهم داستان از دل زندگی واقعی آدم ها شکل بگیرد و این پروسه زمان می خواهد.»
به قول او، «شخصیت ها باید مطمئن شوند که دوربین قرار نیست از رنج یا ضعف آنها بهره برداری کند، بلکه مقرر است حافظ بخشی از حافظه و تجربه زیسته آنها باشد.»
کارگردان «تنها نخواهم ماند» درباره ی رابطه ای که در طول سالهای فیلمبرداری با شخصیت های اصلی شکل گرفت، می گوید: «در طول سالهای فیلمبرداری، رابطه ما از یک همکاری حرفه ای فراتر رفت. سیدجلال و بی بی ثریا مرا به عنوان بخشی از زندگی خود پذیرفتند. همین اعتماد و همراهی بود که امکان ثبت لحظاتی را فراهم نمود که شاید در شرایط دیگر هیچ گاه قابل دسترسی نبود.»
از اهدای عضو تا روایت عزاداری و امید
او همین طور به تأثیر این پروژه بر نگاه شخصی خود اشاره می کند و می گوید: «وقتی فیلم را شروع کردم، تصور می کردم مقرر است فیلمی درباره ی اهدای عضو بسازم. اما به مرور فهمیدم که در واقع با فیلمی درباره ی عزاداری، پیری، تنهایی و امید سروکار دارم.»
طالبی توضیح می دهد: «در ابتدا به پیشنهاد دوست عزیزم، دکتر علی رمضانی پاچی، وارد این پروژه شدم تا ادای دینی به خانواده رضایی داشته باشم. قرار بود فیلمی کوتاه ساخته شود و تمام. اما خود سیدجلال سبب شد مسیر پروژه تغییر کند. او تنها یک آرزو داشت؛ پیدا کردن گیرنده قلب فرزندش.»
او می افزاید: «از آنجایی که هویت اهداکنندگان و گیرندگان اعضا محرمانه است، این جست وجو خیلی پیچیده و زمان بر شد و همین مسئله سبب شد فیلم طی پنج سال شکل بگیرد. در این زمان، نه تنها شخصیت ها تغییر کردند، بلکه نگاه من نیز تغییر نمود. اگر در ابتدا مرگ حسن محور روایت بود، بتدریج آخرین آرزوی پدر و تلاش او برای یافتن نشانه ای از ادامه حیات فرزندش به هسته اصلی فیلم تبدیل شد.»
تشکیل روایت از دل زندگی
طالبی درباره ی ساختار روایی فیلم نیز معتقد است: «در سینمای مستند مشاهده گر، ساختار از پیش نوشته نمی گردد. ما با زندگی واقعی سر و کار داریم و زندگی معمولا از قواعد کلاسیک درام پیروی نمی کند.»
او ادامه می دهد: «مهم ترین وظیفه ما در طول این سال ها، تشخیص لحظاتی بود که بتوانند ستون های اصلی روایت را شکل دهند.»
به نقل از ایشان، «خوشبختانه زندگی شخصیت ها خود دارای یک مسیر دراماتیک طبیعی بود؛ از فقدان و سوگ، تا سالهای بعد از آن و در نهایت سعی برای تحقق آخرین آرزوی پدر. در مرحله تدوین، سعی کردیم بجای تاکید بر اطلاعات و توضیح، بر تجربه زیسته شخصیت ها تمرکز نماییم.»
طالبی درباره ی رویکرد خود در روایت این داستان نیز می گوید: «برای من مهم بود که مخاطب فقط درباره ی این خانواده چیزی نداند، بلکه بخشی از احساسات و زیست آنها را تجربه کند. به این علت فیلم بیشتر بر مشاهده، زمان و حضور استوار است تا بر گفتار و توضیح.»
روایت یک تصمیم در دل بزرگ ترین رنج زندگی
او در انتها با تکیه بر تأثیر این تجربه بر مسیر حرفه ای خود می گوید: «هر فیلم برای من بالاتر از آنکه یک موفقیت باشد، یک تجربه یادگیری است. "تنها نخواهم ماند" بار دیگر به من یادآوری کرد که عمیق ترین داستان ها معمولا در زندگی انسان های عادی پنهان شده اند؛ آدم هایی که شاید هیچ گاه خودشان را قهرمان ندانند، اما زندگی شان سرشار از لحظات بزرگ انسانی است.»
طالبی می افزاید: «این تجربه سبب شده بالاتر از گذشته به سینمای مشاهده گر و روایتهای بلند مدت علاقمند شوم؛ فیلم هایی که به شخصیت ها فرصت می دهند مقابل دوربین زندگی کنند، نه این که فقط درباره ی زندگی شان صحبت کنند.»
او با اشاره به پروژه های جدید خود می گوید: «پروژه های اخیر من همچون هیچ دوستی جز کوهستان و دو خواهر نیز ادامه همین مسیر هستند؛ روایت هایی درباره ی حافظه، مهاجرت، از دست رفتن شیوه های زندگی و تلاش انسان برای حفظ کرامت و هویت خود در جهانی که مدام درحال تغییر است.»
کارگردان «تنها نخواهم ماند» در انتها تاکید می کند: «مایلم بگویم این جایزه را بالاتر از آنکه موفقیت یک فیلم بدانم، موفقیت شخصیت های آن می دانم. سیدجلال رضایی و بی بی ثریا نشاطی در دل یکی از بزرگ ترین رنج های زندگی شان، تصمیمی گرفتند که به تولد باردیگر ۱۶ انسان انجامید. آنها نه دولتمرد بودند، نه چهره ای شناخته شده؛ فقط پدر و مادری بودند که در اوج اندوه، راهی برای بخشیدن زندگی به دیگران پیدا کردند.»
او در انتها می گوید: «اگر تنها نخواهم ماند توانسته مخاطبان را تحت تأثیر قرار دهد، دلیلش قبل از هر چیز قدرت، صداقت و بزرگواری این خانواده است. من فقط تلاش کردم شاهدی صادق برای روایت زندگی آنها باشم. شاید ارزشمندترین موفقیت فیلم هم همین باشد که امروز در روستای تلوکلا، جایی که روزگاری کسی درباره ی اهدای عضو سخن نمی گفت، نام حسن رضایی به نمادی از بخشودگی و زندگی تبدیل گشته است.»
اعتماد؛ مهم ترین سرمایه یک مستندساز
طالبی در رابطه با ی تشکیل اعتماد میان خود و شخصیت های فیلم هم می گوید: اعتماد مهم ترین سرمایه یک مستندساز است؛ چیزی که نه با قرارداد به دست می آید و نه با چند جلسه گفتگو. همین اعتماد و همراهی بود که امکان ثبت لحظاتی را فراهم نمود که شاید در شرایط دیگر هیچ وقت قابل دسترسی نبود. ما با زندگی حقیقی سر و کار داریم و زندگی معمولاً از قواعد کلاسیک درام پیروی نمی نماید.